Dzieciństwo Brama Panmana rozgrywało się w dawnych Holenderskich Indiach Wschodnich, dziś znanych jako Indonezja. Okres, który miał być beztroski, przekształcił się w koszmar. W czasie japońskiej okupacji zmarł jego ojciec, a Bram został deportowany do obozu japońskiego. Po kapitulacji Japonii jego rodzina była zmuszona do repatriacji do Holandii. Wśród ruin zbombardowanego Rotterdamu nauczył się grać w piłkę nożną i dołączył jako bramkarz do pierwszego składu Feyenoordu. W przeddzień Narodowych Obchodów Święta, 15 sierpnia, opowiedział swoją historię. – Ten wywiad trochę mnie stresuje – przyznaje Bram, mówiąc niezwykle spokojnie. Nie lubi wspominać swojej traumatycznej przeszłości i nigdy nie dzielił się nią z przyjaciółmi, rodziną czy nawet kolegami z Feyenoordu.

Mimo wielu obowiązków, znajduje czas, by opowiedzieć o tym przy kuchennym stole w Pijnacker. Usiłuje przedstawić swoją historię chronologicznie, lecz wspomnienia o przerażającym wydarzeniu sprawiają, że smutek wraca. Jego duże, szaroniebieskie oczy stają się matowe. To spojrzenie jednego z nielicznych ocalałych świadków z byłej kolonii Holenderskich Indii Wschodnich. Spokojne życie Brama uległo zmianie w styczniu 1942 roku, kiedy to Japonia zaatakowała Holenderskie Indie Wschodnie. Ojciec Brama zginął w wieku 35 lat podczas katastrofy statku Junyo Maru 18 września 1944 roku, kiedy to brytyjski okręt podwodny zatopił japoński frachtowiec przewożący 5600 jawajskich robotników przymusowych i jeńców wojennych. Była to największa katastrofa morska w historii.

Bram przybył do japońskiego obozu wraz z braćmi, siostrą i matką. - W obozach nie było jedzenia. Byłem bardzo chudy. Jedliśmy tylko skrobię, którą zazwyczaj używa się do sztywnienia kołnierzyków w koszulach. Z tej skrobi robiono owsiankę. Nie wiem, czy miała jakąś wartość odżywczą. Mój młodszy brat zmarł w obozie, a starszy brat zachorował na polio. Moja matka też doświadczyła okrucieństwa. "Widziałem, jak została uderzona przez Japończyka, który pomyślał, że się z niego śmieje. Uderzył ją szablą, przez co była niezdolna do działania przez wiele miesięcy, ale na szczęście przeżyła. Po bombardowaniach Hiroszimy i Nagasaki, Japonia się poddała, a Bram odzyskał wolność.

Świętowanie było krótkotrwałe, gdyż Indonezyjczycy dążyli do samostanowienia w kraju, którym Holendrzy zarządzali od 1816 roku. - W obliczu ostrzału artyleryjskiego, zostaliśmy ewakuowani do bezpiecznego miejsca. Podróż statkiem trwała miesiąc, a ja większość czasu spędziłem pod pokładem - wspominał Bram Panman, który miał tylko 9 lat, gdy w 1946 roku po raz pierwszy przybył do Holandii. W tym czasie Indonezja proklamowała już swoją niepodległość. Między 1945 a 1968 rokiem, 300 tysięcy osób musiało zbudować nowe życie w Holandii. Indo-Holendrzy, Molukanie, Papuasi oraz inni migranci z Indonezji przybywali na Lloydkade w Rotterdamie-Zachodnim na pokładach statków. Bram był jednym z nich.

Dziewięcioletni chłopiec miał już za sobą wiele trudnych doświadczeń życiowych. Zdecydował się ukryć swoje wspomnienia, co stało się dla niego mechanizmem przetrwania. - Gdy przybyliśmy do Holandii, zamknąłem drzwi do przeszłości. Nikt nie słyszał mnie mówiącego o tym, co było wcześniej. Ani przyjaciele, ani koledzy. Rozpoczęliśmy nowe życie i teraz jestem gotów opowiedzieć o tym. Kilka lat temu po raz pierwszy podzieliłem się swoją historią z pisarzem Janem van der Mastem dla magazynu 'Hard Gras'. Moje pierwsze wspomnienie z Rotterdamu to jazda przez tunel Maastunnel. Byłem wtedy w drodze do rodziny w Vreewijk, gdzie miałem zamieszkać. Po dwóch latach przeniosłem się z rodziną do naszego domu na Boogjes, także w Vreewijk. W tamtym okresie miałem ograniczony kontakt z sąsiedztwem.

- Nie spotykaliśmy ludzi mieszkających obok nas ani naprzeciwko. Później zrozumiałem, że byliśmy ignorowani. Nie wydaje mi się, aby w tamtym czasie przybywali tu ludzie z Holenderskich Indii Wschodnich. Bram czasami tracił wątek podczas opowiadania i nagle mogło pojawić się wspomnienie, jak anegdota o czytaniu i pisaniu w obozie. W japońskim obozie zakazano nauki. Nie wolno było używać ołówków ani książek. W wieku dziewięciu lat Bram nie umiał czytać ani liczyć pieniędzy. - Jedyną literą, którą znałem, była litera 'P', ponieważ przypominała mi ojca. Kiedy mieszkaliśmy w Batawii, wybraliśmy się na wakacje do Bandungu, górskiej wioski. Na parkingu wisiała duża litera 'P'. Ojciec powiedział, że możemy tu parkować, że to nasze miejsce. 'P' od Panman. To były miłe wspomnienia.

Wracamy do Holandii. Z powodu trudności w nauce, młody Bram musiał uczęszczać do szkoły przejściowej przy Oranjeboomstraat. - To właśnie tutaj dzieci z Holenderskich Indii Wschodnich uczyły się adaptować. Następnie zostałem przeniesiony do szkoły Willibrordus w centrum Rotterdamu. Tam często grałem w piłkę nożną na ruinach miasta, które zostało zbombardowane kilka lat wcześniej. Domyślam się, że to obecnie Lijnbaan. Musisz zaakceptować taką sytuację i próbować odbudować swoje życie. Podobne obrazy można zobaczyć w Gazie. Wszystko jest zniszczone, ale dzieci nadal bawią się na gruzach. To coś, co znam. Przeżyłem tę przygodę i wykorzystałem ją najlepiej, jak potrafiłem. Na gruzach centrum miasta, a także na zielonych ulicach Vreewijk, zaczęła kiełkować piłkarska kariera Brama. - Starsi chłopcy grali w piłkę nożną na De Enk, wśród nich Hans van der Hoek, który później grał w Feyenoordzie i reprezentacji Holandii. Pozwolili mi stać na bramce, ponieważ byłem najmłodszy. Myślę, że całkiem nieźle radziłem. 

Wspomnienia z Holenderskich Indii Wschodnich znów wracają. Bram wspomina mecz piłki w obozie. - Graliśmy w kastie, grę w odbijanie piłki. Celem było uderzenie małej, twardej piłki jak najdalej w pole. Kiedy przeciwna drużyna łapała piłkę, próbowała trafić biegającego gracza jak najmocniej. Miałem wtedy 6 lat i już wtedy czułem, że mogę złapać piłkę lepiej niż inni. Przez klub piłkarski Leonidas, Bram dostał się do Feyenoordu, który wówczas uważany był za największy amatorski klub w Holandii. Nagrody były skromniejsze niż obecnie. - Za wygraną dostawało się 75 guldenów, a za przegraną 25 guldenów. Nie zarabiałem wtedy dużo. Jego najbardziej pamiętnym meczem był charytatywny mecz z Chelsea (przegrana 1-4) na Węgrzech oraz finał pucharu z Fortuną '54 w 1957 roku. - Prowadziliśmy tuż przed końcem, ale ostatecznie przegraliśmy 2:4.

Nikt w Feyenoordzie nie znał jego przeszłości, w tym jego koledzy z drużyny: Coen Moulijn, Henk Schouten i Cor van der Gijp. Bram przechowywał wszystkie relacje meczowe w albumie. Grał w Feyenoordzie w latach 1956-1959. "Cor Kieboom, były prezes, kiedyś powiedział mi, że mam złote ręce" - wspominał Bram. Mimo tych ciepłych słów, zdecydował się kontynuować naukę. - Musiałem zadbać o to, by zostać nauczycielem i zarabiać pieniądze. Musiał być chleb, również dla mojej dziewczyny. Bram i Betty są razem do dziś. W 1960 roku podjął decyzję o zostaniu nauczycielem. Nigdy nie mówił o swojej przeszłości w Feyenoordzie ani o Holenderskich Indiach Wschodnich. 

Bram również zauważa, że w ostatnich latach historia byłych Holenderskich Indii Wschodnich zyskała na uwadze. - Dla osób, które doświadczyły tamtych czasów, jest to pozytywne. Oczywiście, kolonializm miał swoje ciemne strony, ale Holendrzy wykorzystywali Indonezyjczyków nie tylko na Jawie. Podczas Mistrzostw Europy w Piłce Nożnej zobaczyłem film, na którym mieszkańcy Nowej Gwinei (obszar w Indonezji) machali holenderskimi flagami. To wywołuje u mnie dreszcze. 15 sierpnia odbywają się różne ceremonie, zarówno w kraju, jak i w Rotterdamie. Bram nigdy nie uczestniczył, ale śledzi je. - Siedzę sam przed telewizorem i płaczę. To wiele mówi, nawet po tylu latach. Po rozmowie Bram chciał pokazać miejsce urodzenia w swoim paszporcie - Batavię, obecną Dżakartę. - Tak to jest zapisane i zawsze będę to tak nazywał.